Akademia METAR · Osiągi
Składowa boczna wiatru - wzór, metoda zegarowa i kalkulator
Wzór, tabela do liczenia w pamięci i kalkulator - z przykładami dla prawdziwych pasów i porywów z depeszy METAR.
10 min czytania Aktualizacja:
Zakres: Cały świat.Podstawa: zasady fizyki i nawigacji - takie same na każdym lotnisku.
W skrócie
- Składowa boczna = prędkość wiatru × sin kąta; czołowa = prędkość × cos kąta.
- Metoda zegarowa: 15° → ¼, 30° → ½, 45° → ¾, 60° i więcej → cała prędkość wiatru.
- Do limitu samolotu porównuj składową boczną liczoną z porywów, nie ze średniej.
- Numer drogi startowej to kurs magnetyczny, a wiatr w METAR - geograficzny.
- Wiatr tylny wydłuża rozbieg i dobieg - w instrukcji Cessny 172 o 10% na każde 2 kt.
Spis treści
Po co liczyć składową boczną
Wiatr rzadko wieje dokładnie wzdłuż drogi startowej. Rozkładamy go więc na dwie części: czołową (wzdłuż osi drogi - skraca rozbieg i dobieg) i boczną (prostopadłą - spycha samolot z osi i wymaga korekty). To składowa boczna decyduje, czy start i lądowanie mieszczą się w możliwościach samolotu i pilota.
Wzór: sinus i cosinus
składowa boczna = V × sin(α)
składowa czołowa = V × cos(α)
- V
- prędkość wiatru (średnia albo porywy) w węzłach
- α
- kąt między kierunkiem wiatru a kursem drogi startowej
Przykład: Wiatr 270°/15 kt, droga 33 (330°): α = 60°. Boczna = 15 × 0,87 ≈ 13 kt, czołowa = 15 × 0,5 = 7,5 kt.
| Kąt α | 10° | 20° | 30° | 40° | 45° | 50° | 60° | 70° | 90° |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| sin α (boczna) | 0,17 | 0,34 | 0,50 | 0,64 | 0,71 | 0,77 | 0,87 | 0,94 | 1 |
| cos α (czołowa) | 0,98 | 0,94 | 0,87 | 0,77 | 0,71 | 0,64 | 0,50 | 0,34 | 0 |
Metoda zegarowa - w pamięci
W kabinie nie ma czasu na tablice sinusów. Wystarczy zamienić kąt na minuty na tarczy zegara i odczytać ułamek godziny - to ułamek prędkości wiatru, który działa w bok.
| Kąt | Na zegarze | Część wiatru w bok | Dokładnie (sin) |
|---|---|---|---|
| 15° | kwadrans | ¼ | 0,26 |
| 30° | pół godziny | ½ | 0,50 |
| 45° | trzy kwadranse | ¾ | 0,71 |
| 60° i więcej | pełna godzina | całość | 0,87-1 |
Kalkulator
Wpisz numer drogi startowej i wiatr z depeszy - kalkulator poda kąt, obie składowe i składową boczną w porywie.
Kalkulator
Policz składową boczną i czołową
Kąt wiatru do osi
60° z lewej
Składowa boczna
13 kt z lewej
Składowa czołowa
8 kt
Boczna w porywie
22 kt
Wyniki to przybliżenia szkoleniowe według wzorów z artykułu - nie zastępują danych z instrukcji samolotu ani oficjalnej odprawy.
Porywy i zmienny kierunek
Depesza 27015G25KT 240V300 mówi o dwóch dodatkowych utrudnieniach. Porywy 25 kt oznaczają, że chwilowa
składowa boczna sięga 25 × sin 60° ≈ 22 kt. Zmienny kierunek 240°-300° sprawia, że kąt do drogi 33 waha się od 30° do 90°
- składowa boczna skacze więc między połową a całością wiatru.
V_podejścia ≈ V_ref + ½ × (porywy − wiatr średni)
Przykład: Wiatr 15G25: dodatek ½ × 10 = 5 kt do prędkości podejścia. To popularna reguła szkoleniowa - zawsze stosuj zalecenia instrukcji swojego samolotu.
Kierunek geograficzny a magnetyczny
Numer drogi startowej to kurs magnetyczny, a wiatr w METAR podaje się względem północy geograficznej. Wieża i ATIS podają wiatr już magnetycznie. Różnica to deklinacja magnetyczna:
kierunek magnetyczny = kierunek geograficzny − deklinacja wschodnia
Przykład: Deklinacja 6° E: wiatr 270° z METAR to 264° magnetycznie. Dla obliczeń w pamięci to bez znaczenia, ale tam, gdzie deklinacja wynosi kilkanaście stopni (Kanada, Alaska), zmienia wynik.
Wiatr tylny i czołowy a osiągi
Jeśli kąt przekracza 90°, składowa czołowa zmienia znak - staje się tylna. Wiatr tylny mocno wydłuża rozbieg i dobieg, a lądowanie z wiatrem w plecy łatwo kończy się wyjechaniem poza drogę startową.
wiatr czołowy: −10% na każde 9 kt
wiatr tylny (do 10 kt): +10% na każde 2 kt
Przykład: Rozbieg 300 m przy 4 kt wiatru w plecy → 300 × 1,2 = 360 m. Dla innego samolotu korzystaj z jego instrukcji.
Limity samolotu i osobiste
Dla aktualnego wiatru nie musisz liczyć ręcznie: na stronie każdego lotniska, np. EPWA, kompas pasów pokazuje składową czołową i boczną dla każdego kierunku drogi startowej. Jak zebrać wiatr i inne dane przed lotem, opisujemy w artykule Odprawa meteorologiczna przed lotem VFR.
Najczęstsze pytania
Jak policzyć składową boczną bez kalkulatora?
Metodą zegarową: kąt między wiatrem a osią drogi zamieniasz na minuty na tarczy zegara - 15° to kwadrans (¼ wiatru), 30° to pół godziny (½), 45° to trzy kwadranse (¾), 60° i więcej to pełna godzina (cały wiatr). Przy wietrze 20 kt pod kątem 30° składowa boczna to ok. 10 kt.
Co oznacza maksymalna wykazana składowa boczna (max demonstrated crosswind)?
To największa składowa boczna, przy której producent przetestował start i lądowanie w czasie certyfikacji, np. 15 kt dla Cessny 172. Nie jest to limit konstrukcyjny, ale rozsądny punkt odniesienia - przekraczanie go wymaga dużego doświadczenia.
Czy do składowej bocznej brać porywy?
Tak. Samolot musi poradzić sobie z najsilniejszym podmuchem, a nie ze średnią. Licz składową boczną dla prędkości porywu (G w depeszy) i ją porównuj z limitem.
Dlaczego droga startowa 33 ma kurs 330°?
Numer drogi startowej to jej kurs magnetyczny zaokrąglony do dziesiątek stopni i podzielony przez 10. Droga 33 ma kurs ok. 330° magnetycznie - rzeczywisty kurs, np. 328°, podaje AIP lotniska.
Gdzie sprawdzę składową boczną dla aktualnego wiatru?
Na stronie każdego lotniska w serwisie - kompas pasów liczy składową czołową i boczną dla każdego kierunku drogi startowej z aktualnego METAR, także w porywach.
Sprawdź w praktyce
Najszybciej utrwalisz wiedzę na prawdziwych depeszach. Wklej dowolny METAR lub TAF do dekodera albo otwórz mapę i porównaj warunki na lotniskach w okolicy.
Materiał edukacyjny. Nie zastępuje szkolenia lotniczego, oficjalnej odprawy meteorologicznej ani dokumentacji AIP. Przykładowe depesze są autentyczne w formie, ale nie opisują bieżącej pogody.
Pozostałe artykuły Akademii
Wszystkie artykuły →Przepisy Polska
Minima VMC - kiedy lot VFR jest dozwolony (Polska)
12 min czytania
Przepisy Polska
QNH, QFE i QNE - nastawianie wysokościomierza (Polska)
11 min czytania
Planowanie Polska
Odprawa meteorologiczna przed lotem VFR - lista kontrolna (Polska)
10 min czytania
Ćwiczenia
Quiz METAR i TAF - sprawdź się przed egzaminem
15 min czytania