Oblodzenie w METAR i TAF - FZRA, FZDZ i FZFG

Czym jest oblodzenie

Woda w chmurach nie zamarza od razu po spadku temperatury poniżej 0 °C. Drobne kropelki mogą pozostać ciekłe nawet w kilkunastu stopniach mrozu - to krople przechłodzone. Wystarczy jednak, że uderzą w skrzydło, śmigło czy szybę, a zamarzają w ułamku sekundy. Tak powstaje oblodzenie: warstwa lodu, która zmienia kształt profilu, zwiększa opór i masę, a zmniejsza siłę nośną i ciąg śmigła.

W depeszach METAR i TAF krople przechłodzone przy ziemi oznacza deskryptor FZ (freezing - marznący). Oblodzenie wyżej, w chmurach, opisują ostrzeżenia i prognozy obszarowe - o nich dalej.

Oblodzenie w depeszy: FZRA, FZDZ, FZFG i PL

Deskryptor FZ łączy się tylko z trzema zjawiskami. Przed nim może stać znak natężenia: - (słabe), brak znaku (umiarkowane) albo + (silne).

Pozostałe deskryptory i zjawiska znajdziesz w artykule Kody zjawisk pogodowych i w słowniku skrótów.

Skąd się bierze marznący deszcz

Zwykle zimą pada śnieg. Marznący deszcz pojawia się, gdy w atmosferze jest warstwa ciepłego powietrza (powyżej 0 °C) nad zimnym powietrzem przy ziemi - najczęściej przed nadchodzącym frontem ciepłym. Śnieg topnieje w ciepłej warstwie, a krople deszczu spadają dalej w mroźne powietrze. Jeśli warstwa mrozu jest gruba, krople zamarzają w locie i spadają jako ziarna lodowe PL. Jeśli jest cienka - docierają do ziemi ciekłe i przechłodzone, zamarzając dopiero na tym, w co uderzą.

chmura ze śniegiem → warstwa > 0 °C (śnieg topnieje) → warstwa < 0 °C (krople się przechładzają) → ziemia < 0 °C

Przykład: W METAR: -FZRA M02/M03, a w GAMET lub na sondażu: warstwa dodatnich temperatur kilka tysięcy stóp wyżej.

Marznąca mżawka może powstać nawet bez ciepłej warstwy - w niskich chmurach warstwowych zbudowanych wyłącznie z przechłodzonych kropel. Dlatego FZDZ z niskim pułapem to sygnał, że chmury nad lotniskiem same w sobie grożą oblodzeniem.

Rodzaje lodu

• Szadź - biała, matowa i krucha. Powstaje z małych kropel, które zamarzają natychmiast i zamykają w sobie powietrze. Narasta na krawędziach natarcia; łatwiej ją usunąć.
• Lód szklisty - przezroczysty, gładki, ciężki i mocno przywierający. Powstaje z dużych kropel, które przed zamarznięciem rozpływają się po powierzchni - typowy dla marznącego deszczu i chmur kłębiastych.
• Lód mieszany - połączenie obu; nierówny, o kształtach szczególnie psujących opływ skrzydła.
• Szron - kryształki osadzające się z pary wodnej na zimnej powierzchni: na samolocie stojącym nocą na zewnątrz albo po zniżaniu z mroźnej wysokości w wilgotne powietrze.

W jakich temperaturach

Do oblodzenia płatowca potrzebne są dwie rzeczy naraz: widoczna wilgoć (chmura, mgła, opad) i temperatura poniżej 0 °C.

Granice są umowne: w chmurach kłębiastych przechłodzone krople spotyka się także w znacznie niższych temperaturach. Zdecydowana większość lekkich samolotów szkolnych nie ma dopuszczenia do lotu w warunkach oblodzenia, więc dla nich jedyną bezpieczną strategią jest unikanie chmur i opadu powyżej poziomu zera, czyli w temperaturze poniżej 0 °C.

Jak oszacować poziom zera z METAR

Poziom zera (ang. freezing level) to wysokość, na której temperatura spada do 0 °C. W atmosferze wzorcowej temperatura maleje o ok. 2 °C na każde 1000 ft, więc z temperatury w METAR można go zgrubnie oszacować:

poziom zera [ft AMSL] ≈ wysokość lotniska + T × 500 ft

T

temperatura z METAR [°C], dodatnia

500 ft

tyle odpowiada 1 °C przy spadku 2 °C na 1000 ft

Przykład: EPWA (362 ft), temperatura 4 °C: 362 + 4 × 500 ≈ 2400 ft. Chmury powyżej tej wysokości mogą powodować oblodzenie.

Oblodzenie gaźnika - nawet w ciepły dzień

W silniku gaźnikowym powietrze przyspiesza w gardzieli i rozpręża się, a paliwo odparowuje i pobiera ciepło. Temperatura w gaźniku spada przez to nawet o kilkanaście-kilkadziesiąt stopni poniżej zewnętrznej. Jeśli powietrze jest wilgotne, na przepustnicy narasta lód, który dławi dopływ mieszanki - silnik traci moc i może stanąć.

• Oblodzenie gaźnika jest możliwe w szerokim zakresie temperatur zewnętrznych - nawet przy ok. +25-30 °C, gdy powietrze jest wilgotne.
• Wilgotność ocenisz z METAR: mały rozrzut temperatury i punktu rosy (np. 12/10) oznacza bardzo wilgotne powietrze. Więcej w artykule Mgła i punkt rosy.
• Najłatwiej o lód na niskiej mocy, np. w długim zniżaniu, gdy przepustnica jest prawie zamknięta.
• Objawy w samolocie ze śmigłem o stałym skoku: spadek obrotów, nierówna praca silnika. Postępuj zgodnie z instrukcją samolotu (podgrzew gaźnika).

Ostrzeżenia: TAF, SIGMET, AIRMET, GAMET

Prognozy obszarowe i ostrzeżenia wydaje służba meteorologiczna danego kraju - gdzie je znaleźć w Polsce, opisujemy w artykule Odprawa meteorologiczna przed lotem VFR.

Na ziemi: szron i droga startowa

Nawet cienka warstwa szronu na skrzydle zaburza opływ i może znacznie zwiększyć prędkość przeciągnięcia. Instrukcje samolotów wymagają, by przed startem skrzydła, usterzenie i powierzchnie sterowe były wolne od szronu, lodu i śniegu (z wyjątkami opisanymi w instrukcji). Po nocy z FZFG albo przy M01/M02 i bezchmurnym niebie zaplanuj czas na dokładne oczyszczenie samolotu.

Marznący deszcz pokrywa lodem także drogę startową i drogi kołowania - hamowanie i utrzymanie kierunku stają się trudne. Informacje o stanie nawierzchni podaje lotnisko (NOTAM, ATIS).

W praktyce

1. W METAR i TAF szukaj FZ i PL - oraz temperatur bliskich zera lub ujemnych przy wilgotnym powietrzu.
2. Oszacuj poziom zera z temperatury i porównaj go z prognozą (GAMET) oraz podstawą chmur na trasie.
3. Sprawdź SIGMET i AIRMET dla swojego rejonu - szukaj ICE.
4. Jeśli Twój samolot nie ma dopuszczenia do lotu w oblodzeniu, zaplanuj lot z dala od chmur i opadu powyżej poziomu zera - albo nie leć.
5. Przy dodatniej temperaturze i małym spreadzie pamiętaj o oblodzeniu gaźnika.

Aktualną depeszę z temperaturą i zjawiskami znajdziesz na stronie każdego lotniska, np. EPWA.

Najczęstsze pytania